श्री आदी शंकरांचे तीन पाप

 

नीती    : सत्य

उपनीती  : चिरंतन सत्य,     आचार, विचार आणि उच्चारांचा एकोपा

काशी येथील श्री विश्वनाथ मंदिरास, त्यांच्या शिष्यांसह श्री श्री शंकराने एकदा भेट दिली. गंगे  मध्ये आंघोळ केल्यानंतर त्याने सरळ मंदिरांत प्रवेश केला. भगवान विश्वनाथ यांच्या समोर श्री श्री शंकर आपल्या तीन पापांची क्षमा मागू लागले. शिष्यांना आश्चर्यच झाले आणि विचार करू लागले की आचार्यांनी कसली पापे केलीत ज्यासाठी ते प्रायश्चित (प्रासादिक) घेतात.

आचार्यांनी केलेल्या तीन पापांबद्दल जाणून घेण्याच्या उत्सुकतेने  एका  शिष्यांनी श्री श्री शंकर याबद्दल विचारले. श्री श्री संकरांनी सांगितले, “जरी मला विश्वास आहे की देव सर्वव्याप्त (सर्वव्यापी) आहेत  आणि माझ्या बर्याच लेखात मी हे व्यक्त केले आहे, मी त्यांच्या दर्शनासाठी  काशीनगरात आलो आहे, जसे की तो केवळ काशीनगरामध्येच आहे. मी एक गोष्ट सांगून वेगळेच  काही करण्याचे  पाप केले आहे. हा माझा पहिला पाप आहे. तैत्रीय उपनिषद म्हणतात, “यथो वाचो  निवर्तन्ते अप्राप्य  मनसा सह.” (शब्द परत येतात आणि मन त्याला समजण्यास अपयशी ठरते). मला जरी हे माहीत होते की तो विचार आणि शब्दांच्या क्षेत्राच्या  पलीकडे आहे, मी “श्री काशी विश्वनाथ अष्टकम” मध्ये त्यांचे वर्णन करण्याचा प्रयत्न केला आहे. पुन्हा मी जे उपदेश केला त्याचा अभ्यास न करण्याचे पाप केलं आहे.    आता तिसरे पाप, माझ्या “निर्वाण शटकम” मध्ये मी स्पष्ट लिहिले आहे, ना पुण्यं ना पापं, ना सौख्यं ना दुखं, ना मन्त्रो ना तीर्थं ना वेदा ना यज्ञः अहम भोजनं नैव भोज्यं ना भोक्ता चिदानंद रूपह शिवोहम शिवोहम  मला ना उच्च ना नीच गुणवत्ता आहे, ना आनंद ना दुख, मला पवित्र मंत्रांची गरज नाही, मला यात्रेचीही गरज नाहीं, मला शास्त्र, कर्मकांड किंवा यज्ञाची गरज नाहीं. मी उपभोगणे ही नाहीं, मी उपभोगणारा ही नाहीं, मी उपभोग ही नाहीं. मी चैतन्य परमानंद आहे. मी शुभ आहे मी शिव आहे.

तरीही, मी माझ्या पापांच्या प्रायश्चितासाठी प्रार्थना करीत देवासमोर उभा आहे. हे तिसरे पाप आहे.

शिकवण :

श्री श्री संकखरांच्या जीवनात या घटनेतील गहन अंतर्दृष्टीमुळे आपल्या विचार, शब्द आणि कृतीमध्ये एकसंधताचे महत्त्व दिसून येते. जर त्याला परिपूर्णता प्राप्त करण्याची उत्सुकता असेल तर त्याला त्याच्या विचारांबरोबरच शब्द आणि कृतींमध्ये एकमत रहाणे आवश्यक आहे. आपले हेतू कितीही  चांगले असले तरी  ते महत्वाचे नाही, जग हे आमच्या सादरीकरण यासाठी शोधते. पण आपली प्रस्तुती कितीही चांगली असली तरीही आमच्या हेतूसाठी ते निरपेक्ष दिसते. असे म्हटले जाते, “मनस  एकम, वचस एकम, कर्मण एकम  महात्मानम, मनस   अन्यथा  वचस अन्यथा, कर्मण  अन्यथा  दुरात्मनम. (उत्कृष्ट व्यक्ती म्हणजे ज्यांना त्यांच्या विचार, शब्द आणि कृतींमध्ये परिपूर्ण सुसंगतता आहे, अपुरे आहेत ज्यांना सुसंगतता नसेल). आपल्या आयुष्यात हे समजून घेऊन सराव केला पाहिजे.

 

 

Advertisements

राजा हरिश्चंद्र – सत्याचे मूर्त स्वरूप

 

नीती   : सत्य

उपनीती : प्रामाणिकपणा

त्रिशंकुचा पुत्र हरिश्चंद्र, राम यांच्या पूर्वज होता. त्यांनी आपली पत्नी तारामती आणि पुत्र रोहितशव यांच्या बरोबर अयोध्यावर राज्य केले. तो एक न्याय्य आणि दयाळू राजा होता, आणि त्यांच्या शासन काळात त्यांची  प्रजा एक आनंदी आणि शांत जीवन जगत होती.

हरिश्चंद्रनी, आपल्या आयुष्याच्या सुरुवातीला सत्येचे महत्व ओळखून, कधीही खोटे बोलू नये, किंवा त्यांच्या शब्दावर न फिरण्याचा निर्णय घेतला. कालांतरानं, त्याच्या सत्यतेची, प्रामाणिकपणाची आणि सचोटीची ख्याती त्यांना प्राप्त झाली. ही  ख्याती  स्वर्गातील देवतांच्या कानावर आली आणि त्यांनी त्याची परीक्षा घेण्याचा निर्णय घेतला. ऋषि विश्वामित्रांना राजाची परीक्षा घेण्यासाठी निवडण्यात आले, आणि त्यानुसार त्यांनी आपल्या कार्याला सुरुवात केली.

आपले कार्य पूर्ण करण्याच्या प्रयत्नात, विश्वामित्राने हरीशचंद्रांना आश्वासने किंवा वचन देण्यापासून परावृत्त करण्यासाठी अनेक गोष्टी केल्या, परंतु त्यांचे सर्व प्रयत्न व्यर्थ ठरले, कारण हरिश्चंद्र, देवांच्या ऐकण्यानुसार, त्याच्या मूल्यांप्रमाणेच होते.

अखेरीस, विश्वामित्रांनी अशा परिस्थितीत टाकले की हरिश्चंद्रना  आपल्या राज्या व सर्व संपत्ती ऋषींना देण्यास भाग पाडले. अशा प्रकारे फसल्यावरही हरिश्चंद्राने आपले राज्य स्मितहास्याने सोडले, आणि आपल्या पत्नी व मुलासोबत केवळ चिंदी परिधान करून  आणि  झाडाची साल, जंगलच्या दिशेने निघाले. अशा उदारतेनी  आश्चर्यचकित होऊन आणि राजाला उत्तेजित करण्याच्या अखेरच्या प्रयत्नात, विश्वामित्रांनी ऋषींना देण्यात येणारे दान मागितले  – दक्षिणा.

राजा, आपल्या मालकीची सगळी वस्तूचा त्याग केल्यावर, त्याच्याकडे  दक्षिणा म्हणून देण्यास काहीच शिल्लक नव्हते, पण ब्राह्मणाला दक्षिणा देण्याचे नाकारायचे  पाप करण्यासाठी तो नाखूष होता, विश्वामित्रांना सुटका करण्यासाठी विचारले. त्याने म्हटले, “ऋषि, सध्या माझ्या स्वत:चे  काहीच उरले नाही. कृपया आपली दक्षिणा देण्याकरिता एक महिना द्या.” अशा नम्र विनंतीचा सामना करताना, ऋषी त्याला दक्षिणा देण्यासाठी एक महिन्याची मुदत दिल्या खेरीज राहू  शकले नाही.

हरिश्चंद्र, ऋषीना  देण्याकरता पुरेसे पैसे कमविण्याचा प्रयत्न करीत संपूर्ण देशभर फिरले, परंतु देवदेवताही त्याच्या विरोधात दिसत होते, कारण तो जिथेजिथे  गेला त्याला अपयशच प्राप्त झाले. अखेरीस, ते काशीच्या पवित्र नगरीपर्यंत पोहोचले – जे  आज वाराणसी म्हणून ओळखले जाते.

काशी हे शहर लोकांनी भरलेले शहर होते. अधिक ज्ञान प्राप्त करण्यासाठी ज्ञानी  तिथे येत असत, यात्रेकरू मोठ्या संख्येने भक्तीविभोर होऊन येत असत आणि लोक त्यांच्या वाढत्या वयात ह्या पवित्र शहरात मरण पावणे आणि स्वर्गात पोहोचण्याच्या हेतूने येत असत. या गर्दीच्या शहरातही, हरिश्चंद्र यांना कोणतीही उपजीविका  मिळू शकली नाही.

वाढवून दिलेली कालावधी संपत आली होती  आणि हरिश्चंद्र चिंताग्रस्त झाले. ते आपल्या शब्दावर परत जाऊ शकत नव्हते, तरीदेखील ते त्याचा सन्मान करण्याचा मार्ग शोधू शकत नेव्ह्ते. अखेर त्यांची पत्नी तारामतीने, तिच्या पतीप्रमाणेच धार्मिक होती, सुचविले, “स्वामी,” ती म्हणाली, “थोड्याच दिवसात, ऋषी त्यांची दक्षिणा मागण्यास येतील. आतापर्यंत आपण एकही पैसा कमवण्यास अक्षम झालो. मला एक सुचवायचे आहे, जे, जरी विचित्र वाटले, तरीही तोच उरलेला पर्याय आहे. ह्या शहरात गुलामांची खूप गरज आहे, जे इथल्या श्रीमंतांच्या घरी काम करू शकतात. कृपाकरून मला तिथे विका आणि ऋषींना दाषिणा देण्यासाठी  ते पैसे वापरा. नंतर, तुम्ही जेंव्हा पैसे कमवाल, तुम्ही मला परत विकत घ्या.”

हरिश्चंद्र यांना या सूचनेबद्दल धक्का बसला! “माझी बायको, जी माझ्या सोबत प्रत्येक अडचणीच्या वेळी उभी राहिली आहे! अशक्य! “ते ओरडले. तथापि, वेळ निघून जात होती, आणि ते पैसे कमविण्यास असमर्थ असल्यामुळे, त्यांच्या पत्नीच्या म्हणण्यास बळी पडावे लागले आणि तिला विकायला तय्यार झाले.

आपल्या पत्नीला गुलामांच्या बाजारपेठेत घेऊन त्याने तिला सर्वात जास्त बोलीदात्याकडे विकले, एक वयस्कर ब्राम्हण ज्याने तिच्यासोबत असलेल्या लहान मुलास आणखी पैसे देण्याचे मान्य केले. कोणताही पर्याय न उरल्याने हरिश्चंद्राने पैसे स्वीकारले आणि आपल्या पत्नी व मुलाला ब्राह्मणांबरोबर जाऊ दिले. त्याच वेळी, विश्वामित्र आले आणि त्यांनी आपली दक्षिणेची मागणी केली आणि हरिश्चंद्र यांनी आपल्याकडे मिळालेल्या पैशाची सर्व रक्कम दिली, परंतु विश्वामित्रांना समाधान झाले नाही. ते म्हणाले, “ही दक्षिणेस माझ्या क्षमतेचा ऋषी तुम्ही देता  का? मी इतके कमी स्वीकारू शकत नाही! ”

हरिश्चंद्र विचार करीत  होते की काय करायचे, एक चांडाळ  – सर्वात  कमीतल्या कमी जातीतील असलेला मनुष्य, ज्यांना केवळ शवविच्छेदनाच्या जागेवर राहण्याची आणि काम करण्याची परवानगी मिळते – आला, आणि तो  म्हणाला  की त्याला त्याच्यासाठी काम करायला एका धडधाकट माणसाची गरज आहे. विश्वामित्र वळून हरिश्चंद्र यांना म्हणाले, “तू स्वतःला ह्या माणसाला का विकत नाहींस आणि मला माझी थकबाकी दे.”

हरिश्चंद्र यांना धक्काच बसला! चांडाळाना अस्पृश्य मानले जात होते! जेव्हा चांडाळाला स्पर्श करण्याचीही मनाई होती, ते राजा असूनही चांडाळासाठी काम करावे लागणार होते!  कसे ते अशा चांडाळापेक्षा कमी स्तराला पोहोचले! असे विचार त्यांच्या मनात आले  तरीदेखील त्यांना असे जाणवले की त्यांच्याकडे दुसरे काही पर्याय नव्हते आणि त्यांनी चांडाळासाठी काम करण्याचे मान्य केले. विश्वामित्र शेवटी मिळालेले पैशांबद्दल समाधान पावले  आणि हरिश्चंद्रना चांडाळा बरोबर सोडून गेले.

चांडाळाने हरीशचंद्र यांना अंत्यसंस्कार भूभागावर काम करायला सांगितले आणि त्यांना मृतदेह कसे दहन करायचे, शरीर भाग कसे वेगळे करायचे, किती किमत घ्यायची, आणि इत्यादी शिकवले. हरिश्चंद्र यांनी अंत्यसंस्कार भूभागावर राहायला सुरुवात केली, बोजड मनाने का होईना, कर्तव्याचे जाणीवपूर्वक काम केले.

ते आपल्या पत्नी व मुलाच्या विचारांनी सतत अस्वस्थ होते. “ते कोणत्या परीस्थितीत असतील? ते मी येऊन त्यांना वाचवण्याची वाट पाहत असतील का? त्यांना  मी स्वतः गुलामच आहे, हे देखील माहित नाही ! ”

काळ उलटत होता, आणि हरिश्चंद्र यांना कामाची सवई झाली. त्यांच्या पत्नी व मुलालाही, ब्राह्मणाच्या घरी, दारिद्याचीपण  आणि खडतर जीवनाची सवई झाली. एके दिवशी, छोटा मुलगा बागेत फुल वेचायला गेला असता, सर्पदंशाने मृत्यू पावला. तारामती निराश झाली! ती रडली आणि खूप रडली, पण अखेरीस मृत शरीर अग्नीत अर्पण करण्यास तैयार झाली, आणि हातात मुलाला उचलून  स्मशानभूमीच्या दिशेनी घेऊन गेली.

स्मशानभूमीवर हरिश्चंद्र कर्तव्य करीत होते आणि त्यांनी एका स्त्रीला मुलाला  अंत्यसंस्कार करण्यासाठी आणताना पाहिले. दारिद्र्य आणि संकटांनी त्यांच्यात   मोठ्या प्रमाणात बदल आणला होता, की त्यापैकी कोणीही दुसऱ्याला ओळख्लेही  नाही. त्यांच्या कर्तव्यानुसार, हरिश्चंद्र यांनी अंत्यसंस्कारासाठी किमत मागितली. तारामती रडू लागल्या, “मी एक गुलाम आहे आणि माझ्या शरीरावरच्या कपड्यान व्यतिरिक्त देण्यासाठी माझ्याकडे काहीच नाहीं. माझे एकुलते मूलही मरण पावले आहे! मी काय किमत देवू तुम्हाला?” हरिश्चंद्र यांना तिच्या रडण्याने द्या आली पण ते त्यांच्या किमत वसूल्ण्याच्या कर्तव्याला मुकले नाहि.

अचानक त्यांनी त्या स्त्रीनी परिधान केलेले ‘मंगळसूत्र’ – तिच्या लग्नाची निशाणी – पहिली आणि म्हणाले, “बाई, तुम्ही खोटे का  बोललात जेंव्हा तुम्ही म्हणतात की तुमच्याकडे द्यायला काहीच नाहीं? तुम्ही मला अंत्यसंस्काराच्या बदल्यात मंगळसूत्र द्या.”

तारामती आश्चर्यचकीत झाल्या! त्यांचे मंगळसूत्र खास होते जे केवळ त्यांच्या नवर्यालाच पाहता येत होते! त्यांची परिस्थिती पाहून त्या रडायला लागल्या आणि म्हणाल्या, “स्वामी, आम्ही आमच्या पूर्वजन्मात काही पाप केले असावेत ज्यामुळे आज आपण ह्या परिस्थितीत आहोत. मी तुमची पत्नी, पण तुम्ही मला ओळखले नाहीं! हे आपले बाळ आहे, जो एक राजकुमार आहे, पण इथे पडून आहे, मृत, अंत्यसंस्कार न होता.”

जेंव्हा त्यांची पत्नीनी असे म्हटले, हरिश्चंद्र यांनी तिला ओळखले आणि त्यांच्या लाडक्या मुलासाठी, त्यांच्या परिस्थितीवर ते खूप रडले, पण ते र्ताव्याला चुकले नाहीं. “किमत घेणे माझे कर्तव्य आहे, आणि मी त्याला चुकणार नाहीं, काही का होईना! ते म्हणाले.

तारामती त्यांच्या पती सारखेच चांगल्या आणि सद्गुणी होत्या, त्या म्हणाल्या, “माझ्याकडे केवळ माझ्या शरीरावरचे कपडे आहेत. तुम्ही त्यातले निम्मे घेऊन आपल्या मुलाचा अंत्यसंस्कार कराल काय?” हरिश्चंद्र यांनी जेंव्हा कबूल केले, त्यांनी त्यांचे कपडे फाडायला सुरुवात केली, पण त्याचक्षणी, स्वर्गातून टाळ्यांचा कडकडात ऐकू आला.

स्वर्गातल्या देवांनी दम्पतीवर पुष्प वर्षाव केला आणि विश्वामित्र प्रकट झाले. ते म्हणाले, “हे राजा, आपण ज्या सर्व त्रासांचा सामना केला, तो  देवानी तुमच्यातल्या  सच्चात्व आणि प्रामाणिकपणाच्या बांधिलकीचे परीक्षण घेण्यासाठी केले आहे. आपण केवळ याच चाचण्यांमधून निष्कसित झाला नाहीत, परंतु आपल्या गुणवत्तेनुसार स्वर्गात जागा प्राप्त केली आहे. आता तू आपल्या पत्नी व पुत्राबरोबर आपल्या राज्याकडे परत जा आणि स्वर्गात जाण्याचा काळ होईपर्यंत राज्य करित रहा.” ऋषीनी  हे शब्द म्हटल्याप्रमाणे, चितेवर असलेल्या  लहान मुल उठून बसले आणि त्याच्या डोळ्यांना चोळले, जसे जाग येत असे झोपेतून.

हरिश्चंद्र आपल्या मुलाला जीवित पाहून  अतिशय आनंदित झाले आणि कष्ट संपल्याचे ऐकून आनंदित झाले. पण ते म्हणाले, “ऋषिवर, तुम्ही माझी परीक्षा घेण्या करीता मला हे कष्ट दिले असले तरी, तथ्य हे आहे की मी एका चांडाळाचा गुलाम आहे आणि माझी पत्नी एका ब्राह्मणाची गुलाम. जो पर्यंत आम्ही गुलाम ahot, तो पर्यंत आम्ही काहीच स्वीकारू शकत नाहींत.”

ऋषींना खूप आनंद झाला. ते म्हणाले, “हरिश्चंद्र, तू एक  खरोखर सच्चा आणि प्रामाणिक माणूस आहेस. ते बघ चांडाळ आणि ब्राह्मण. बघ ते कोण आहेत.” खरोखर, चांडाळ आणि ब्राह्मण त्यांच्याच दिशेने येत होते, पण अचानक, त्यांचे स्वरूप बदलले, आणि ते येत असताना, राजना जाणवले की ब्राह्मण इंद्र आणि चांडाळ धर्मा (यम) होते. ते म्हणाले, “आम्ही हे रूप तुझी परीक्षा घेण्यासाठी घेतले होते, हरिश्चंद्र. कृक्षमा पाकरून आम्हाला करा आणि स्वतःला स्वतंत्र मान. जा आणि शांतीने राज्य कर!”

हरिश्चंद्र अयोध्येकडे परत गेले आणि काही वर्षे प्रामाणिकपणे राज्य केले आणि जेव्हा वेळ आली, तेव्हा त्यांनी राज्याची  सूत्रे रोहितशव यांना दिली आणि स्वर्ग  गाठले.

शिकवण :

हरिश्चंद्रहे नाव सच्चाई आणि प्रामाणिकपणाचे समानार्थी ठरले आहे. सच्चा राजाच्या कथेनी अनेकांना प्रेरणा दिली आणि आजही लोकांना प्रेरित करीत आहे. खरंच, राजा खरंच अमर आहे! सत्य उच्चतम गुणवत्ता आहे ह्याचा सराव केले पाहिजे. जो नेहमी सत्य आणि प्रामाणिकपणा पाळतो; बर्याच अडचणींचा सामना करूनही कायमस्वरूपी विजय प्राप्त करतो आणि सदैव लक्षात राहतो.

 

एक मच्छीमार जो वंदनीय असल्याचे भासवत होता

 

नीती    : योग्य वर्तणूक

उपनीती  : परिवर्तन

एक काळोख्या रात्री, एक मच्छीमार, एक खाजगी बागेत शिरला, ज्यात मास्याने  भरलेले एक तलाव होते. त्या घरात काळोख पाहून त्याला आनंद झाला. प्रत्येकजण गाढ झोपलेले असेल असे विचार करत, त्याने तळ्यातील काही मासे पकडण्याचा निर्णय घेतला.

पण पाण्यात जाळ  टाकण्याच्या आवाजाने घराचा मालक जागा झाला. “तू ऐकलंस का?” मालकाने विचारले. “कोणीतरी आपले मासे चोरायला आलय.”

मालकांनी त्यांच्या नोकरांना बाहेर जावून तपासायला सांगितले. मच्छीमार आता अडकला. “ते ह्याच दिशेने येत आहेत!” घाबरून तो स्वतःला सांगू लागला. “ते लवकरच इथे येतील आणि मला बदडतील. मी काय करू?”

त्यांनी झुडपाच्या खाली आपली जाळ लपवली आणि तो पळू लागला. पण निसटण्याचा मार्गच नव्हता. तातडीने लपण्यासाठी जागा शोधत असताना त्याला अचानक एक धुमसत असलेली आंग दिसली, कदाचित एखाद्या वंदनीय व्यक्तीने ती सोडली असावी.

नशीब ह्याहून कृपाळू अश्णार नाहीं असे मुक्त झालेल्या मच्छीमाराला वाटले. त्याने आपली पगडी काढली आणि हथावर आणि मस्तकावर  राख चोळली आणि आगे समोर बसला, एखादा ध्यानस्थ असलेल्या पवित्र माणसा सारखा.

पाठलाग करणारे  सेवक त्याच्याकडे आले आणि त्यांनी विचार केला की तो एक पवित्र मनुष्य आहे,  त्याला न त्रास देता निघून जाण्याचा निर्णय घेतला.

“काय झालं?”  घरचा मालकाने  विचारले. “तुम्हाला चोर सापडला का?”

“नाही साहेब,” नोकरांनी उत्तर दिले. “तो पळून गेला परंतु आम्हाला एक पवित्र माणूस बागेत ध्यानस्थ बसलेला आढळला.”

“माझ्या बागेत एक पवित्र माणूस!” मालक म्हणाले, “ मी खूप भाग्यवान आहे. मला त्याच्याकडे घेऊन जा.”

नोकरांनी त्या मालकाला ज्या ठिकाणी, तो मच्छीमार ध्यान करण्याचा आव आणत होता, त्या ठिकाणी नेले. ते जवळ आले येताक्षणी मालकांनी  सर्वांना  शांत राहण्याचा सल्ला दिला जेणेकरून महान संताना अडथळा येऊ नये.

“मी त्या सर्वाना, घराच्या मालकांना सुध्दा चांगलेच गंडविले!” ध्यान करण्याचा ढोंग करीत असलेल्या मच्छीमाराला वाटू लागले.

घराचा मालक आणि त्याचे सेवक शेवटी निघून गेले. मच्छीमाराने रात्रभर  शांतपणे बसून पहाटे पळण्याचा निर्णय घेतला. पहाट उजेड्ताच तो पळून जाण्यासाठी उठून उभा राहिला पण त्या आधीच  एक तरुण दांपत्य नवजात बाळाबरोबर येताना दिसले.

“हे वंदनीय! आम्ही तुमच्याबद्दल ऐकले आणि इथे तुमचे आशीर्वाद घ्यायला आलोय. कृपाकरून आमच्या बाळाला आशीर्वाद द्या.” ते म्हणाले.

“देव तुमचे भले करो!” नकली वंदनीय मनुष्य म्हणाला.

दम्पती  गेल्या बरोबर,  मच्छीमारांला लोकसमुदाय त्याचे आशीर्वाद घ्यायला येताना दिसले. त्यांच्या हातात सर्व प्रकारचे, फुले,  मिठाई,  चांदीची भांडीदेखील होती!

मच्छीमार त्यांची भक्ती आणि आदर पाहून प्रभावित झाला, त्याने खरोखर एक वंदनीय माणूस बनायच आणि बनवाबनवी सोडायचा निर्णय घेतला. त्याने कायम स्वरूपी चोरी  सोडली आणि उरलेले आयुष्य जप आणि ध्यान करण्यात व्यतीत केले.

शिकवण :

बर्याच परिस्थिति, ह्या कथेतल्या चोरासारखे, माणसात बदल घडवून आणतात. आधी एखादा कोणीतरी  असल्याचा भासवतो आणि तो नाटक करत राहतो, लवकरच तो तसेच बनतो.

 

एक ज्ञानी पंडीत

 

 

नीती   : सत्य  

उपनीती : सराव

एके दिवशी अनेक पुरुष एका फेरी बोट वर नदी ओलांडत होते. त्यातील एक शिकलेला पंडित होता. पंडितने वेळ घालवण्यासाठी आणि ज्ञान दाखवण्याकरता एका सहप्रवासी असलेल्या हिंदू शास्त्रवचनांवर चर्चा करण्याचा निर्णय घेतला.

मग तो त्यांच्यातील एकाकडे वळला आणि सुरुवात केली, “मी मानतो तू उपनिषद वाचला असेल?”

प्रवाशांनी नम्रपणे उत्तर दिले, “नाही, मी नाही!”

“आपण नाही!” पंडित आश्चर्याने म्हणाले, “आपल्या आयुष्यातील एक चतुर्थांश वाया गेला.”

“परंतु मग आपण शास्त्राचे वाचन केले असेल!” पंडित पुढे म्हणाले.

“नाही, महोदय, मी होय म्हणू शकत नाही !” प्रवासीने त्रासून  उत्तर दिले.

“तर मग आपले अर्धे आयुष्य वाया गेले !” पंडिताने गर्विष्ठपणे सांगितले

“हिंदू तत्त्वज्ञानाच्या सहा प्रणाली काय आहेत?” पंडितांनी बौद्धिक भाषण सुरु करण्यासाठी अंतिम प्रयत्नात विचारले.

“मला भीती आहे की, मी त्याबद्दल ऐकलेही नाही, महोदय!” प्रवासीने  उत्तर दिले,

“त्यांच्याबद्दल ऐकले नाही? मग माझ्या मित्रा, तुमचे जीवन तीन-चतुर्थांश वाया गेले.”

जसे पंडिताने म्हटले तसेच, त्याला जाणवले की बोट हिंसक लाटांवर हेलकावे घेत आहे.

“वादळ येत आहे आणि मी बोट नियंत्रित करू शकत नाहीं. ती उलटणार आहे. पाण्यात उडी मारा आणि पोहत किनार्यावर पोहचा!” नाविक ओरडला.

पंडित घाबरले. “तुम्हाला पोहता येत नाहीं?” सह प्रवाशांनी विचारले.

“नाहीं, मी पोहायला शिकलो नाहीं!” पंडित कण्हू लागले.

“तुम्ही पोहायचे कधीच शिकले नाहींत? तर मग तुमचे पूर्ण आयुष्य गेले, पंडितजी.” बुडत्या बोट मधून बाहेर उडी मारीत प्रवाशाने हस्त उत्तर दिले.

 

शिकवण:

केवळ ज्ञान पुरेसे नाही. त्याची व्यावहारिक विनियोग आवश्यक आहे. एखाद्याने पुष्कळ ज्ञान घेतले असेल आणि उत्तम वाचन केले असेल परंतु जेव्हा असल्या  ज्ञानचा  गरजेच्यावेळी मदत  होत नसेल तर हे ज्ञान निरुपयोगी ठरते.

मरणोन्मुख माणसाच्या चार बायका

 

नीती   : सत्य

उपनीती : आध्यात्मिकरित्या मजबूत होणे, आत्मसाक्षात्कार अनुभवणे

एक माणूस होता ज्याच्या चार बायका होत्या, त्याला त्याच्या चौथ्या बायकोवर नितांत प्रेम होते, तो तिला सुंदर कपडे द्यायचा.  तो तिच्यासाठी सुंदर आभूषणे द्यायचा, तो तिला सुंदर नटवायचा आणि तिच्या बरोबर मनोरंजन करीत असे. तिला त्याच्यावर आणि त्याला तिच्यावर प्रेम होते.

त्याला तिसऱ्या पत्नीवरही प्रेम होते. तिसरी पत्नी त्याच्यावर खूप प्रेम करत होती, तो तिला सर्व काही देत ​​असे, ती त्याच्या आयुष्यातील प्रत्येक गोष्ट नियंत्रित करणारी होती.

त्याला दुस-या बायकोवरही जिवापाड प्रेम होते, त्याला तिच्यावर विश्वास होता, तिलाच तो आपल्या सर्व वैयक्तिक गोष्टी सांगत होता, तो नेहमी आपल्या दुसऱ्या बायकोशी जीवनाबद्दल बोलायचा.

त्यांची पहिली पत्नी तिथे असायची, तो तीच्याशी खूप जोडलेला  नसायचा, ती नेहमीच तिथे असायची, ती विनम्र होती, नेहमी स्वत:ला सर्वोत्तम दाखवण्याचा  प्रयत्न करत असे.

एक दिवस तो आजारी पडला आणि आपल्या मृत्यूश्य्यावर होता, त्याच्या सर्व बायका त्याच्याभोवती जमल्या होत्या, त्याने म्हटले “हे पाहा, माझ्या सुंदर बायकानो, मला एकटं मारायचे नाहीं, तुमच्यापैकी कोण माझ्या बरोबर येईल? “

त्याने  त्याच्या चौथ्या पत्नीला बोलावले आणि म्हणाला, “तू मला अत्यंत प्रिय आहेस, मी नेहमी तुझ्यावर प्रेम केले, तुला सर्वोत्तम वस्तू दिल्यात, आत्ता माझ्या मरणाची वेळ आली आहे, तू माझ्याबरोबर येणार का? येणार आ तू माझ्या बरोबर?” पत्नी म्हणाली, “नाहींआणि वळून परत गेली. तो निराश झाला.

दुःखाची गोष्ट म्हणजे त्याने तिसऱ्या पत्नीला आपल्या समोर बोलावले आणि म्हणाला, “मी मरणार आहे, तू माझ्या बरोबर येशील का?”, ती म्हणाली, “नाही, पलज्याक्षणी आपण मरण पावाल, मी दुसऱ्या कोणाबरोबर जाणार आहे,” वळून ती निघून गेली.

त्याने आपल्या दुस-या बायकोला बोलाविले आणि तिलाही तोच प्रश्ना केला, ती म्हणाली, मला तुम्ही मृत्यू पावणार ह्याच मला दुख आहे, परंतु मी केवळ आपल्या दफनभूमी पर्यंत येऊ शकते, मी तेथेच तुमच्याबरोबर तिथपर्यन्तच येणार”  आणि तिच्या जागी उभी राहिली.

मागून त्याने एक आवाज ऐकला, “मी तुमच्या बरोबर येईन”, त्याने आपली पहिली पत्नीला पाहिले आणि दु:खी झाला, “माझ्या प्रिया, मी नेहमीच तुम्हाला दुर्लक्ष केले, तुम्ही इतके क्लिष्ट दिसता, आता माझे जीवन संपले आहे, मी निरोगी असताना तुम्ही मला माझ्याइतरांपेक्षा माझ्यावर जास्त प्रेम करीत होत्या हे मला कळले असते तर बरे झाले असते. मला खूप दुःख वाटत आहे की मी या सगळ्या वेळी तुम्हाला दुर्लक्ष केले” आणि तो मृत्यू पावला.

कथे मध्ये, चौथी पत्नी शरीर आणि त्याचे तल्लफ ह्याचे प्रतिनिधित्व करते  जे आम्ही मरताना गमावतो. तिसरी पत्नी मालमत्तेचे प्रतिनिधीत्व करते, जे शरीर सोडल्यावर इतरांकडे जाते. दुसरी पत्नी, सर्व मित्र आणि कुटुंबीय आहेत जे केवळ दफनभूमी पर्यंत येतात. पहिली पत्नी आत्मा (किंवा मन) दर्शवते, ती नेहमीच असते पण दुर्लक्ष केलेले, सर्वाधिक प्रिय आणि महत्वाच्या व्यक्तीकडे दुर्लक्ष केले जाते आणि केवळ जीवनाच्या अखेरीस ह्याची जाणीव होत असते.

शिकवण :

चिरंतन सत्य हे आहे की आपण शरीरनाही, आत्मा आहोत ज्याला  जन्म आणि मृत्यू नाही. परंतु तरीही आपण आपल्या बरोबरच असणार्या  आत्म्याखेरीज जीवनात इतर सर्व गोष्टींना प्रचंड महत्व देतो. आपण आध्यात्मिकदृष्ट्या ताकद वाढूया म्हणजे आपण आपले जीवन चांगल्या प्रकारे हाताळू शकू.